Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów. T. 6: RODZINA

Abstract

RODZINA to kolejna część „Leksykonu aksjologicznego Słowian i ich sąsiadów” – wielotomowego opracowania, stanowiącego próbę paralelnego opisu świata wartości, zainicjowanego i redagowanego do 2022 roku przez Jerzego Bartmińskiego, twórcę lubelskiej szkoły etnolingwistycznej. Do cech szczególnych „Leksykonu” należą: posługiwanie się przez autorów wspólną terminologią i wspólnym aparatem pojęciowym, prowadzenie analiz na porównywalnym zestawie źródeł oraz przyjęcie podobnego sposobu definiowania znaczeń. Artykuły hasłowe powstały na bazie trzech typów danych: systemowych, ankietowych i tekstowych. Rodzina − podobnie jak wcześniejsze tomy poświęcone konceptom DOM (2015), PRACA (2016), HONOR (2017), EUROPA (2018), WOLNOŚĆ (2019) i DEMOKRACJA (2024) – została opracowana przez międzynarodowy zespół badaczy skupionych w konwersatorium EUROJOS (Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym), afiliowanym przy Komisji Etnolingwistycznej przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, Instytucie Slawistyki PAN oraz Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa UMCS. Tom rodzina obejmuje analizy konceptu na materiale dwunastu języków – pięciu słowiańskich, trzech germańskich, trzech romańskich i jednego bałtyckiego. Opracowanie daje podstawy do wskazania cech stanowiących o specyfice rodziny w pierwszym dwudziestoleciu naszego wieku, dowodzi dużego zróżnicowania jej obrazów narodowych. Wspólne dla wszystkich analizowanych lingwokultur cechy jądrowe rodziny można wskazać jedynie na bardzo wysokim poziomie uogólnienia. Należą do nich mocne dodatnie wartościowanie oraz postrzeganie rodziny jako grupy osób połączonych silnymi więzami emocjonalnymi, zwykle pozytywnymi.

RODZINA [FAMILY] is another part of the series “Leksykon aksjologiczny Słowian i ich sąsiadów” [The Axiological Lexicon of Slavs and Their Neighbours], a multi-volume work which attempts to provide a parallel description of the world of values, initiated and edited (until 2022) by Prof. Jerzy Bartmiński, the founder of the Lublin ethnolinguistic school. The special features of the “Leksykon” include the authors’ use of common terminology and conceptual framework, the analysis of comparable sets of sources, and the adoption of a similar way of defining meaning. The articles are based on three types of data: systemic, survey and textual. As in the case of previous volumes – DOM [HOME] (2015), PRACA [WORK] (2016), HONOR [HONOUR] (2017), EUROPA [EUROPE] (2018), WOLNOŚĆ [FREEDOM] (2019) and DEMOKRACJA [DEMOCRACY] (2024) – the present one was authored by an international team of researchers working on the project EUROJOS (Językowo-kulturowy obraz świata Słowian i ich sąsiadów na tle porównawczym [The Linguistic and Cultural Worldview of Slavs and Their Neighbours in a Comparative Perspective]), affiliated with the Ethnolinguistic Commission at the International Committee of Slavists, the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, and the Institute of Linguistics and Literature at the Maria Curie-Skłodowska University. The volume includes analyses of the concept of family in twelve languages: five of them – Slavic, three – Germanic, three – Romance, and one – Baltic. The study provides a basis for identifying the defining characteristics of family in the first two decades of the twenty-first century and demonstrates a considerable diversity of its national images. The core characteristics of family common to all the analysed linguacultures can only be identified at a very high level of generalisation. These include an overwhelmingly positive valuation and the perception of family as a group of people connected by strong, usually positive, emotional bonds.