Document:
Znaczenie źródeł materiałowych i działań społecznych w procesie rewitalizacji gwar Warmii i Mazur

Thumbnail Image

URI

https://doi.org/10.33402/DSSG.2024-55-64
 https://hdl.handle.net/20.500.12528/3053

Files

Primary znaczenie-zrodel-materialowych-i-dzialan-spolecznych-w-procesie-rewitalizacji-gwar-warmii-i-mazur-ver1-preservation.pdf (611.34 KB)

Authors

Rembiszewska, Dorota Krystyna

Editors

Jastremska, Tetiana
Rembiszewska, Dorota Krystyna

Advisors

Illustrators

Other Contributors

Publisher

Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences]
Instytut ukraïnoznavstva im. I. Kryp'iakevycha Natsional'noï akademiï nauk Ukraïny [I. Krypyakevych Institute of Ukrainian Studies, The National Academy of Sciences of Ukraine]

Date Issued

2024

Type

book part

ISBN

License

Creative Commons Attribution 4.0 International

Collections

Wszystkie rozdziały [All Chapters]

Endorsement

Component of the Series

Component of the Multivolume Book

Component of the Edited Volume

Edited volume visual
Item type:Edited Volume,
Діалекти в умовах сучасних викликів / Gwary wobec wyzwań współczesności
Editors: Jastremska, Tetiana; Rembiszewska, Dorota Krystyna
Publisher: (2024) Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk [Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences]; Instytut ukraïnoznavstva im. I. Kryp'iakevycha Natsional'noï akademiï nauk Ukraïny [I. Krypyakevych Institute of Ukrainian Studies, the National Academy of Sciences of Ukraine]
Description: Monografia zbiorowa „Діалекти в умовах сучасних викликів / Gwary wobec wyzwań współczesności” składa się z czterech części, które omawiają aktualne problemy współczesnej dialektologii ukraińskiej, polskiej i czeskiej – m.in. standaryzację, rewitalizację i popularyzację dialektów. W pracy wskazano na znaczenia źródeł materialnych i aktywności społecznej w procesie rewitalizacji dialektów, a także zaproponowano nowe podejścia do standaryzacji dialektów. Zostały również poruszone zagadnienia polityki językowej i terminologii, w szczególności sposobów definiowania pojęć: „interdialekt”, „język regionalny”, „mikrojęzyk literacki” itp. Istotną kwestią jest poza tym relacja między normą literacką a dialektem. Problem ten, będący jednym z najbardziej kontrowersyjnych we współczesnym językoznawstwie, przedstawiono w kontekście analizy języka miasta, pisanych zabytków dialektalnych, stylizacji gwary, symboli słownych itp. Osobna część monografii poświęcona jest ukazaniu dialektów jako niematerialnego dziedzictwa kulturowego, stanowiących integralną część badań gwar ukraińskich i polskich.Колективну монографію «Діалекти в умовах сучасних викликів / Gwary wobec wyzwań współczesności» формують чотири частини, в яких репрезентовано актуальні проблеми діалектологічного сьогодення – стандартизації, популяризації та ревіталізації діалектів української, польської та чеської мов. Наукові розвідки розкривають проблеми значущості матеріальних джерел та громадської діяльності у процесі ревіталізації говорів, а також пропонують нові підходи щодо стандартизації діалектів. Актуалізовано проблеми мовної політики та термінології, зокрема дефініції понять «інтердіалект», «регіональна мова», «літературна мікромова» та ін. Предметом пропонованих наукових студій є і взаємодія літературного стандарту та діалекту. Цю проблему, що належать до найбільш дискусійних в сучасній лінгвістиці, висвітлено в контексті аналізу мови міста, писемних діалектних пам’яток, стилізації говірки, вербальних символів тощо. Окрему частину монографії сформували дослідження діалектів як нематеріальної культурної спадщини, пов’язані з вивченням українських та польських говірок.The collective monograph “Dialekty v umovakh suchasnykh vyklykiv / Gwary wobec wyzwań współczesności” [Dialects in the Context of Modern Challenges] comprises four parts addressing contemporary issues in dialectology, including the standardization, popularization, and revitalization of the dialects of the Ukrainian, Polish, and Czech languages. The research presented explores the significance of material sources and public engagement in the process of dialect revitalization, offering innovative approaches to dialect standardization. It also addresses language policy and terminology, emphasizing the ways of defining concepts such as interdialect, regional language, and literary microlanguage. The interaction between the literary standard and dialect is another focal point of the study. This topic, considered one of the most debated in modern linguistics, is analysed in various contexts, such as the language of the city, written dialectal records, dialect stylization, and verbal symbolism. A dedicated section of the monograph examines dialects as intangible cultural heritage, with particular attention to Ukrainian and Polish dialects.

Translated Title

The Importance of Material Sources and Social Activities in the Revitalisation Process of the Dialects of Warmia and Mazury

Abstract

Współcześnie w Polsce uwidacznia się renesans zainteresowania gwarami. Przybiera on różne formy, najczęściej sprowadzające się do prób rewitalizacji dawnych odmian lokalnych polszczyzny. W procesie rewitalizacji istotne są działania lokalnych miłośników języka, depozytariuszy gwar. Pozostaje jednak kwestia, co ma być źródłem, z którego można by czerpać informacje o dawnym systemie gramatyczno-leksykalnym gwar. Dla obszaru Warmii i Mazur cennym materiałem, dostarczającym danych o miejscowych gwarach, są ankiety Georga Wenkera do Niemieckiego atlasu językowego. Ankiety te, zapisane w latach 60. i 70. dziewiętnastego wieku, potwierdzają charakterystyczne dla tego obszaru cechy fonetyczne, jak mazurzenie, przejście nagłosowego ja- w je- (Mazury), asynchroniczna wymowa wargowych miękkich (Warmia i Mazury). W zakresie leksyki udokumentowano wyrazy polskie występujące obok zapożyczeń niemieckich, np. m.in. wurst – kiełbasa, gbur – gospodarz. Wartość wymienionych ankiet polega także na możliwości geograficznego przedstawienia pewnych elementów gwar, wskazanie zasięgów niektórych zjawisk dzięki gęstej siatce miejscowości, w których zapisano przetłumaczone z języka niemieckiego zdania.
A renewed interest in dialects is currently evident in Poland, often manifesting as efforts to revitalise old local varieties of Polish. The role of local language enthusiasts, who serve as keepers of dialect knowledge, is essential in this revitalisation process. However, a question arises: what sources should provide information on the historical grammatical and lexical systems of these dialects? For the Warmia and Mazury regions, Georg Wenker’s questionnaires for the German Language Atlas offer valuable insights into local dialects. Collected in the 1860s and 1870s, these surveys document phonetic features specific to the region, such as slang-like intonations, the transition of initial “ja-” to “je-” in Masuria, and the asynchronous pronunciation of soft labials in both Warmia and Masuria. Lexically, Polish terms alongside German borrowings were noted, such as wurst (kiełbasa) and gbur (host). The surveys are also valuable for mapping dialectal elements geographically, allowing for an analysis of the distribution of certain phenomena due to the dense network of localities where German sentences were translated.

Keywords

rewitalizacja języka; language revitalization [language revival]; dialekty polskie; Polish dialects; współczesne gwary polskie; contemporary Polish dialects; źródła gwarowe; dialect sources

Funding

Publikacja finansowana ze środków własnych Instytutu Ukrainoznawstwa im I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy we Lwowie oraz subwencji na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie.
Publication was financed from the funds of the Y. Krypyakevych Institute of Ukrainian Studies, The National Academy of Sciences of Ukraine, Lviv, and a subvention for maintaining and developing the research potential of the Institute of Slavic Studies, Polish Academy of Sciences, Warsaw.

Additional Notes