Różnorodność językowa w Polsce. Tom 1: Wspólnoty posługujące się językami kolateralnymi i ich żywotność etnolingwistyczna

Abstract

Monografia prezentuje wyniki badań nad żywotnością etnolingwistyczną (ELV) wspólnot posługujących się językami kolateralnymi w Polsce: kaszubskiej, śląskiej, góralskiej, podlaskiej i mazurskiej. Języki kolateralne należą do tej samej rodziny językowej co język dominujący i często uważane są za jego dialekty, co wpływa na ich status, postawy wobec nich i towarzyszące im ideologie językowe. To z kolei przekłada się na doświadczenia związane z ich używaniem, praktyki językowe oraz transmisję. Dlatego ELV ukazano jako dynamiczny proces, w którym różne czynniki oddziałują na siebie nawzajem, osłabiając bądź wzmacniając wspólnotę językową. Model ELV został stworzony na podstawie badań krytycznej socjolingwistyki zajmującej się językami zagrożonymi. Poza zmiennymi obserwowalnymi (transmisją międzypokoleniową oraz kompetencjami językowymi) z pomocą metod badań psychometrycznych zidentyfikowano zmienne ukryte, do których należą: tożsamość zbiorowa, jej charakter i relacja z językiem; ideologie; postawy oraz doświadczenia i praktyki językowe. Zmienne te poddano analizie zarówno w kontekście badań statystycznych, jak i jakościowych, przeprowadzonych metodami etnograficznymi w każdym z pięciu regionów.

The monograph presents the results of research on the ethnolinguistic vitality (ELV) of communities using collateral languages in Poland: Kashubian, Silesian, Podhalanian, Podlachian, and Masurian. Collateral languages belong to the same language family as the dominant language and are often considered its dialects, which affects their status, attitudes towards them, and accompanying language ideologies. This, in turn, translates into experiences related to their use, language practices, and transmission. Therefore, ELV is presented as a dynamic process in which various factors interact with each other, weakening or strengthening the language community. The ELV model was developed on the basis of critical sociolinguistic research on endangered languages. In addition to observable variables (intergenerational transmission and language competence), psychometric research methods were used to identify latent variables, including collective identity, its nature and relationship to language; ideologies; attitudes and language experiences and practices. These variables were analysed in the context of both statistical and qualitative research conducted using ethnographic methods in each of the five regions.